MASAK mevzuatına göre kimlik tespiti, adres teyidi ve müşteri ilişkisinin sürdürülmesi nasıl olur?
Suç gelirlerinin aklanmasının ve terörün finansmanının önlenmesine yönelik yükümlülükler kapsamında, müşteri kabul sürecinin mevzuata uygun yürütülmesi kadar mevcut müşteri ilişkilerinin de izlenmesi gerekir. Kimlik bilgilerinin doğrulanamaması, iş ilişkisinin amacı hakkında yeterli bilgi edinilememesi veya daha önce alınan kimlik bilgilerinin doğruluğuna ilişkin şüphe oluşması, işlemin reddedilmesini ya da iş ilişkisinin sona erdirilmesini gündeme getirebilir.
Bu konudaki temel düzenleme, Suç Gelirlerinin Aklanmasının ve Terörün Finansmanının Önlenmesine Dair Tedbirler Hakkında Yönetmelik’in 22’nci maddesinde yer almaktadır. Maddenin uygulanmasında, yeni müşteri kabulü ile mevcut müşteri ilişkisinin devam ettirilmesi birbirinden ayrılmalıdır.
Kimlik tespiti ve adres teyidi ne zaman tamamlanmalıdır?
Tedbirler Yönetmeliği’nin 5’inci maddesi uyarınca kimlik tespiti, iş ilişkisi tesis edilmeden veya işlem gerçekleştirilmeden önce tamamlanmalıdır. Müşterinin kimlik tespiti kapsamında alınan adres bilgilerinin teyidi de iş ilişkisi kurulmadan önce yapılmalıdır.
İletişim bilgileri bakımından ise farklı bir uygulama söz konusudur. Yönetmeliğin 19’uncu maddesi ve ilgili düzenlemeler çerçevesinde, telefon numarası ve elektronik posta adresi gibi diğer iletişim bilgilerinin doğruluğu, risk temelli yaklaşım kapsamında gerektiğinde teyit edilir.
Dolayısıyla adres teyidi için geçmişte uygulanan, işlemin gerçekleştirilmesinden itibaren en geç on iş günü içinde doğrulama yapılmasına ilişkin süre güncel uygulama bakımından esas alınmamalıdır. Adres teyidinin iş ilişkisi kurulmadan önce tamamlanması gerekir.
Kimlik tespiti yapılamazsa işlem reddedilir mi?
Tedbirler Yönetmeliği’nin 22’nci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, yükümlüler iki temel durumda iş ilişkisi kuramaz ve kendilerinden talep edilen işlemi gerçekleştiremez:
- Müşterinin kimlik tespitinin yapılamaması.
- İş ilişkisinin amacı hakkında yeterli bilgi edinilememesi.
Bu düzenleme, müşteri kabul sürecinde gerekli bilgi ve belgelerin temin edilememesi hâlinde işlemin gerçekleştirilmesini engeller. Yükümlüler, kimliği tespit edilemeyen kişiler adına hesap açamaz; gerekli koşullar sağlanmadan iş ilişkisi tesis edemez.
Kimlik tespiti yükümlülüğü yalnızca yeni müşteri kabulünde değil, mevzuatın öngördüğü diğer kimlik tespiti gerektiren işlemlerde de dikkate alınmalıdır. Bu nedenle, kimlik bilgilerinin doğrulanamadığı durumlarda işlemin niteliği ve mevcut müşteri ilişkisinin durumu değerlendirilerek gerekli tedbirler uygulanmalıdır.
Mevcut müşterinin kimlik bilgileri şüpheli hâle gelirse ne yapılmalıdır?
Daha önce kurulmuş bir iş ilişkisinde, müşteriye ait kimlik bilgilerinin yeterliliği veya doğruluğu konusunda şüphe oluşması hâlinde farklı bir değerlendirme yapılır.
Tedbirler Yönetmeliği’nin 22’nci maddesinin ikinci fıkrasına göre, bu şüphe nedeniyle gerekli kimlik tespiti ve teyit işlemleri yapılamıyorsa mevcut iş ilişkisi sona erdirilmelidir.
Burada belirleyici olan, yalnızca bir bilgi eksikliğinin bulunması değil, müşteri kimlik bilgilerinin yeterliliği veya doğruluğu hakkında şüphe duyulması ve bu şüpheyi gidermek için gereken kimlik tespiti ve teyidinin yapılamamasıdır.
Bu nedenle, her bilgi eksikliği otomatik olarak iş ilişkisinin sona erdirilmesini gerektirmez. Ancak kimlik bilgilerinin doğruluğuna ilişkin şüphe giderilemiyorsa yükümlü, mevcut iş ilişkisini sürdürmemelidir.
Adres teyidinin yapılamaması durumunda nasıl hareket edilmelidir?
Adres teyidinin iş ilişkisi kurulmadan önce tamamlanması gerektiğinden, bu teyidin gerçekleştirilememesi yeni iş ilişkisinin tesis edilmesini engeller.
Mevcut bir müşteri bakımından ise durum, ilgili yükümlülükler ve somut olayın özellikleri çerçevesinde değerlendirilmelidir. Adres bilgisindeki eksiklik veya doğrulama sorunu, müşteri kimlik bilgilerinin yeterliliği ya da doğruluğu konusunda şüphe doğuruyorsa ve gerekli kimlik tespiti veya teyidi yapılamıyorsa, Yönetmeliğin 22’nci maddesi uygulanır.
Diğer iletişim bilgilerinin teyidinde ise risk temelli yaklaşım esas alınır. Bu bilgiler için her durumda ve aynı yöntemle teyit yapılması gerektiği şeklinde genel bir zorunluluk bulunmamaktadır.
Hesap kapatılamıyorsa yeni işlemler gerçekleştirilebilir mi?
Kredi işlemleri, haciz veya benzeri hukuki ve operasyonel nedenlerle bir hesabın kapatılması mümkün olmayabilir. Ancak hesabın açık tutulmasının gerekmesi, kimlik tespiti ve müşteri kabul yükümlülüklerinin yerine getirilmediği durumlarda yeni işlem yapılabileceği anlamına gelmez.
Yönetmeliğin 22’nci maddesi kapsamında işlem yapılmasına engel oluşturan bir durum mevcutsa, hesabın teknik veya hukuki nedenlerle kapatılamaması bu engeli ortadan kaldırmaz. Bu tür durumlarda, kendilerinden talep edilen yeni işlemler değerlendirilirken mevzuatın işlem reddine ilişkin hükümleri uygulanmalıdır. Bu değerlendirme, yüz yüze gerçekleştirilen işlemlerle sınırlı değildir; uzaktan veya yüz yüze olmayan işlem talepleri de kapsama girebilir.
İşlem reddedildiğinde şüpheli işlem değerlendirmesi yapılmalı mıdır?
Tedbirler Yönetmeliği’nin 22’nci maddesinin üçüncü fıkrası, yükümlülerin aynı maddenin birinci ve ikinci fıkralarında belirtilen durumların şüpheli işlem niteliği taşıyıp taşımadığını ayrıca değerlendirmesini öngörür.
Bu nedenle, kimlik tespiti yapılamadığı veya mevcut müşteri ilişkisinin sona erdirilmesi gerektiği her durumda otomatik olarak şüpheli işlem bildirimi yapılacağı söylenemez. Bununla birlikte, olayın özellikleri, müşteri davranışları ve mevcut bilgiler birlikte değerlendirilerek şüpheli işlem bildirimi gerekip gerekmediğine karar verilmelidir.
İşlemin reddedilmesi veya iş ilişkisinin sona erdirilmesi, şüpheli işlem değerlendirmesinin yerine geçmez. İki yükümlülük birbirinden bağımsız olarak ele alınmalıdır.
Sonuç Olarak…
İşlem reddi ve iş ilişkisinin sona erdirilmesi bakımından temel ölçüt, müşterinin kimliğinin mevzuata uygun şekilde tespit edilebilmesi ve iş ilişkisinin amacının yeterli ölçüde anlaşılabilmesidir.
Kimlik tespiti yapılamıyor veya iş ilişkisinin amacı hakkında yeterli bilgi edinilemiyorsa yeni iş ilişkisi kurulamaz ve talep edilen işlem gerçekleştirilemez. Mevcut müşteri ilişkisinde ise kimlik bilgilerinin yeterliliği ya da doğruluğuna ilişkin şüphe nedeniyle gerekli kimlik tespiti ve teyidi yapılamıyorsa iş ilişkisi sona erdirilmelidir.
Yükümlüler ayrıca, adres teyidinin iş ilişkisi kurulmadan önce tamamlanması gerektiğini ve diğer iletişim bilgilerinin risk temelli yaklaşım çerçevesinde gerektiğinde doğrulanacağını dikkate almalıdır. İşlem reddi veya iş ilişkisinin sona erdirilmesi gereken durumlarda, şüpheli işlem bildirimi yükümlülüğü de ayrıca değerlendirilmelidir.
