Suç Gelirlerinin Aklanması ve Terörizmin Finansmanın Önlenmesi Kapsamında Müşterini Tanı (KYC) Nedir ?
Müşterini Tanı (Know Your Customer – KYC), yükümlülerin müşterileriyle kurdukları iş ilişkilerinde veya gerçekleştirdikleri işlemlerde; müşterinin kimliğinin ve gerekli diğer bilgilerinin tespit edilmesi, bu bilgilerin doğrulanması, müşterinin adına veya hesabına hareket eden kişilerin belirlenmesi, işlemin gerçek faydalanıcısının ortaya çıkarılması ve iş ilişkisinin niteliğinin anlaşılması amacıyla uygulanan tedbirler bütünüdür.
KYC uygulamasının temel amacı, finansal sistemin ve diğer ekonomik faaliyet alanlarının suç gelirlerinin aklanması ve terörizmin finansmanı amacıyla kullanılmasının önlenmesidir. Bu kapsamda yükümlünün, müşterisi hakkında mevzuatta öngörülen bilgileri edinmesi ve iş ilişkisinin niteliğiyle uyumlu şekilde gerekli kontrolleri gerçekleştirmesi gerekir. 5549 sayılı Suç Gelirlerinin Aklanmasının Önlenmesi Hakkında Kanun’un 3. maddesi uyarınca yükümlüler, işlem yapılmadan önce işlem yapanların ve nam veya hesaplarına işlem yapılanların kimliklerini tespit etmek ve gerekli diğer tedbirleri almakla yükümlüdür.
KYC KAPSAMINDA NELER YAPILIR?
Müşterini Tanı süreci yalnızca kimlik belgesinin alınmasından ibaret değildir. Tedbirler Yönetmeliği kapsamında temel olarak;
• Müşterinin kimliği tespit edilir ve doğrulanır.
• Müşteri adına veya hesabına hareket eden kişinin kimliği ve temsil yetkisi belirlenir.
• Gerçek faydalanıcı tespit edilir ve gerekli hallerde kimlik bilgileri alınarak doğrulanır.
• İş ilişkisinin ve gerçekleştirilecek işlemlerin amacı ve mahiyeti hakkında gerekli bilgiler edinilir.
• Müşterinin faaliyetleri, iş ilişkisi ve gerçekleştirdiği işlemler, elde edilen bilgilerle uyumlu olup olmadığı yönünden izlenir.
• Müşteriye ilişkin bilgi ve belgelerin güncel tutulması sağlanır.
• Müşterinin ve işlemlerin taşıdığı risk dikkate alınarak gerekli durumlarda sıkılaştırılmış tedbirler uygulanır.
• İş ilişkisinin kurulması veya işlemin gerçekleştirilmesinin mevzuat açısından uygun olmadığı durumlarda gerekli tedbirler alınır.
MASAK tarafından da müşterini tanı tedbirlerinin, Tedbirler Yönetmeliği’nin 5 ila 26/A maddelerinde düzenlenen ve kimlik tespiti yükümlülüğünü de içeren daha geniş bir tedbirler bütünü olduğu belirtilmektedir.
GERÇEK FAYDALANICININ BELİRLENMESİ
KYC sürecinin önemli unsurlarından biri, işlemin veya iş ilişkisinin arkasındaki gerçek faydalanıcının belirlenmesidir. Özellikle tüzel kişiler bakımından yalnızca şirketin ticaret unvanının veya temsilcisinin tespit edilmesi yeterli değildir. Şirket üzerinde nihai olarak kontrol sahibi olan veya işlem üzerinde nihai olarak etkili olan gerçek kişinin belirlenmesine yönelik gerekli araştırmanın yapılması gerekir.
Bu yaklaşım, müşterinin görünen yapısının ötesinde işlemin ekonomik ve fiilî tarafının anlaşılmasını amaçlamaktadır. Tedbirler Yönetmeliği’nin 17/A maddesi gerçek faydalanıcının tanınmasına ilişkin esasları düzenlemektedir.
MÜŞTERİ İLİŞKİSİ KURULDUKTAN SONRA DA DEVAM EDER
Müşterini Tanı yükümlülüğü, müşteri kabulü sırasında tamamlanan tek seferlik bir işlem değildir. İş ilişkisi devam ettiği sürece müşteriye ilişkin bilgi ve belgelerin güncel tutulması ve müşterinin işlemlerinin, müşterinin profili ve bilinen faaliyetleriyle uyumlu olup olmadığının izlenmesi gerekir.
Bu nedenle müşterinin faaliyet alanında, ortaklık yapısında, temsil ve yetki durumunda veya işlemlerinin niteliğinde meydana gelen önemli değişikliklerin dikkate alınması; gerekli görülen durumlarda müşteri bilgilerinin yeniden değerlendirilmesi gerekir.
RİSK BAZLI YAKLAŞIM
KYC uygulamalarında bütün müşterilere aynı kapsam ve yoğunlukta tedbir uygulanması zorunlu değildir. Müşterinin niteliği, faaliyet alanı, iş ilişkisi, işlemlerin yapısı, coğrafi bağlantılar ve diğer ilgili unsurlar dikkate alınarak risk değerlendirmesi yapılır.
Riskin yüksek olduğu durumlarda mevzuatta öngörülen sıkılaştırılmış tedbirlerin uygulanması; riskin düşük olduğu ve mevzuatın izin verdiği durumlarda ise basitleştirilmiş tedbirlerden yararlanılması mümkündür. MASAK’ın müşterini tanı yaklaşımı da bu risk temelli yapıyı esas almaktadır.
SONUÇ
Müşterini Tanı (KYC), müşterinin yalnızca kim olduğunu bilmek değil; kimin adına hareket ettiğini, gerçek faydalanıcının kim olduğunu, iş ilişkisinin amacını ve gerçekleştirilen işlemlerin müşteri profiliyle uyumunu bilmek ve gerektiğinde bu bilgileri güncel tutmak anlamına gelir.
Bu nedenle KYC, müşteri kabul sürecinin bir parçası olmakla birlikte, iş ilişkisi devam ettiği sürece sürdürülen bir yükümlülük niteliğindedir. 5549 sayılı Kanun ve Tedbirler Yönetmeliği kapsamında uygulanması gereken KYC tedbirleri, yükümlünün suç gelirlerinin aklanması ve terörizmin finansmanı risklerinin önlenmesine yönelik uyum sisteminin temel unsurlarından biridir.
