Şüpheli İşlem Bildirimi Nedir, Hangi Durumlarda ve Nasıl Yapılır?
(MASAK Sektörel ŞİB Rehberlerinden faydalanılarak hazırlanmıştır)
5549 sayılı Suç Gelirlerinin Aklanmasının Önlenmesi Hakkında Kanun kapsamında; yükümlüler nezdinde veya yükümlüler aracılığıyla yapılan ya da yapılmaya teşebbüs edilen işlemlere konu malvarlığının yasa dışı yollardan elde edildiğine veya yasa dışı amaçlarla kullanıldığına dair herhangi bir bilgi, şüphe veya şüpheyi gerektirecek bir hususun bulunması halinde, söz konusu işlemlerin Mali Suçları Araştırma Kurulu Başkanlığına (MASAK) bildirilmesi zorunludur.
Şüpheli işlem bildirimi, müşterinin mutlaka bir suç işlediğinin veya işlemin kesin olarak suç geliri olduğunun tespit edildiği anlamına gelmez. Esas olan, gerçekleştirilen veya gerçekleştirilmeye teşebbüs edilen işlem hakkında makul bir şüphenin oluşmasıdır. Bu nedenle yükümlünün kesin bir suç tespiti yapması beklenmez.
ŞÜPHE HANGİ DURUMLARDA OLUŞABİLİR?
Sektörel MASAK Şüpheli İşlem Bildirim Rehberleri’nde, müşterinin profili ve gerçekleştirilen işlemlerin niteliği bakımından çeşitli şüphe göstergelerine yer verilmiştir.
Örneğin;
- Müşterinin beyan ettiği mesleği, gelir durumu ve mali yapısı ile gerçekleştirmek istediği işlem arasında makul bir orantı bulunmaması,
- İşlemin makul bir hukuki veya ekonomik amacının bulunmaması,
- Müşterinin işlem hakkında bilgi vermekten kaçınması veya işlemin amacı ve fonun kaynağı konusunda yeterli açıklama yapamaması,
- Kimlik, adres, faaliyet veya diğer bilgilerin verilmesinde isteksiz davranılması,
- Gerekli belgelerin ibraz edilmemesi veya belgelerin verilmemesi konusunda ısrar edilmesi,
- İşlemlerin bildirim yükümlülüğünden kaçınmak amacıyla bölünmüş izlenimi vermesi,
- Birden fazla müşterinin aynı adres, telefon veya benzeri iletişim bilgilerini kullanması,
- Çok sayıda müşterinin ödemelerinin ortak bir hesaba yönlendirilmek istenmesi,
- Üçüncü kişiler tarafından ödeme yapılması,
- Yüksek tutarlı işlemlerde bankacılık sistemi yerine nakit kullanımında ısrar edilmesi,
- Müşterinin kısa süre önce satın aldığı kıymetli maden veya mücevheri kısa süre içinde farklı ödeme yöntemleri kullanarak yeniden satmak istemesi,
- Fatura tutarlarının gerçeğinden yüksek veya düşük gösterilmesinin istenmesi,
- Aynı işlem için birden fazla fatura talep edilmesi,
- Yüksek tutarlı kıymetli maden veya mücevher işlemlerinin olağandışı yöntemlerle gerçekleştirilmesi,
- Ödeme veya tahsilatın kripto varlıklarla yapılmak istenmesi,
- Yüksek miktarda hurda altın satılması veya altınların çalıntı olabileceğine ilişkin ciddi şüphe bulunması,
şüpheli işlem değerlendirmesinde dikkate alınabilecek göstergeler arasında yer almaktadır.
Bunlar sınırlı sayıda örnek değildir. MASAK Rehberleri açıkça, yükümlülerin şüpheli işlem tespitinde rehberde belirtilen tiplerle kendilerini sınırlandırmamaları gerektiğini belirtmektedir. Rehberde yer almayan bir işlem de taşıdığı özellikler nedeniyle şüphe doğuruyorsa bildirim konusu yapılmalıdır.
ŞÜPHELİ İŞLEM BİLDİRİMİNDE ÖNEMLİ OLAN NEDİR?
Şüpheli işlem bildiriminde yalnızca işlemin tutarının yazılması yeterli değildir. Bildirimin, şüpheye neden olan somut olayları ve bunlar arasındaki bağlantıyı açık şekilde ortaya koyması gerekir.
Bu kapsamda;
Müşteri kimdir?
Müşterinin kimliği, mesleği veya faaliyet alanı ve bilinen mali profili belirtilmelidir.
Hangi işlem şüphelidir?
İşlemin tarihi, tutarı, para birimi, niteliği ve gerçekleştirildiği yer açıklanmalıdır.
Neden şüphelidir?
Müşterinin profili ile işlem arasındaki uyumsuzluk, olağandışı ödeme yöntemi, işlemin bölünmesi, üçüncü kişi tarafından ödeme yapılması veya diğer somut göstergeler açıklanmalıdır.
Şüpheyi destekleyen bilgi ve belgeler nelerdir?
Yükümlünün elinde bulunan ve şüpheli işlemle doğrudan veya dolaylı olarak ilgili bilgi ve belgeler mümkün olduğunca bildirimde ortaya konulmalıdır.
MASAK Rehberleri, bildirimin kalitesinin önemini özellikle vurgulamakta ve yükümlünün sahip olduğu bilgilerin bildirim formuna yeterli açıklama ile aktarılmasını öngörmektedir.
BİLDİRİM NASIL YAPILIR?
Yükümlüler bakımından şüpheli işlem bildirimleri esas olarak MASAK Online sistemi üzerinden elektronik ortamda yapılır. Bunun için yükümlü veya kanuni temsilcisi tarafından sistem üzerinde kullanıcı kaydı oluşturulması gerekir. Elektronik ortamda bildirimin mümkün olmadığı zorunlu hallerde bildirim kâğıt ortamında yapılabilir.
Bildirim formunda yükümlü bilgileri, bildirim bilgileri, şüpheli işlemle ilgili gerçek ve tüzel kişi bilgileri, işlem bilgileri, şüphe kategorisi ve ayrıntılı açıklama bölümleri bulunmaktadır. Şüpheli işlemin gerçekleşmiş olması şart değildir; teşebbüs aşamasında kalan işlemler de bildirim kapsamındadır.
İŞLEMİN ERTELENMESİ TALEPLİ BİLDİRİM
Bazı durumlarda yalnızca şüpheli işlem bildirimi yapılması değil, işlemin ertelenmesinin talep edilmesi de söz konusu olabilir.
Bunun için malvarlığının aklama veya terörizmin finansmanı suçu ile ilişkili olduğuna ilişkin salt şüphenin ötesinde, şüpheyi destekleyen belge veya ciddi emarelerin bulunması gerekir. İşlemin olağandışı olması, işlem taraflarının suçla bağlantılı olabileceğine ilişkin ciddi emarelerin bulunması veya işlemin tamamlanmasının suç gelirlerine ya da terörizmin finansmanı ile ilgili fonlara el konulmasını engelleme veya zorlaştırma tehlikesi oluşturması bu kapsamda değerlendirilebilir.
Erteleme talepli bildirimin gönderilmesi halinde yükümlü, işlem hakkında Bakan tarafından verilecek karar kendisine bildirilinceye kadar işlemi gerçekleştirmekten imtina eder. İşlemin ertelenmesi, bildirim tarihinden itibaren yedi iş gününü geçemez.
SONUÇ
Şüpheli işlem bildiriminin temel amacı, yükümlünün müşterisini suçlu ilan etmesi değil; yasa dışı kaynaklı olduğu veya yasa dışı amaçlarla kullanılabileceği konusunda şüphe bulunan işlemi, şüpheye neden olan somut bilgi ve gerekçelerle birlikte MASAK’a intikal ettirmesidir.
Bu nedenle şüpheli işlem değerlendirmesi yapılırken yalnızca işlem tutarına bakılması yeterli değildir. Müşterinin profili, işlemin amacı, işlem tutarı ve sıklığı, ödeme yöntemi, fonun veya malvarlığının kaynağı, işlemin ekonomik ve ticari gerekçesi ile işlemin olağan müşteri davranışıyla uyumu birlikte değerlendirilmelidir.
Ayrıca MASAK Rehberileri’nde yer alan şüpheli işlem tipleri, değerlendirmeye yardımcı olmak amacıyla belirlenmiş olup kapalı bir liste niteliğinde değildir. Rehberde açıkça yer almayan ancak somut olayın özellikleri itibarıyla şüphe doğuran işlemler bakımından da şüpheli işlem bildirimi yapılması gerekir.
