Kuyumcular Müşteri Tanımada Nelere Dikkat Etmeli?

Altın, kıymetli maden, kıymetli taş ve mücevher ticareti; işlemlerin yüksek tutarlı olabilmesi ve bazı ürünlerin kolayca nakde çevrilebilmesi nedeniyle kara para aklama ve terörizmin finansmanı bakımından özel dikkat gerektiren alanlardan biridir.

Bu nedenle kıymetli maden, taş veya mücevher alım satımı yapanlar ve bu işlemlere aracılık edenler, 5549 sayılı Kanun ve ilgili MASAK mevzuatı kapsamında yükümlü kabul edilmektedir. MASAK da bu sektör için özel bir Şüpheli İşlem Bildirim Rehberi yayımlamaktadır.

Peki bir kuyumcunun müşteri kabulü ve işlem süreçlerinde özellikle nelere dikkat etmesi gerekir?Kimlik tespiti hangi durumda yapılmalı?

Temel kural, 185.000 TL ve üzerindeki işlemlerde veya birbiriyle bağlantılı birden fazla işlemin toplam tutarı 185.000 TL ve üzerine ulaştığında kimlik tespiti yapılmasıdır. Elektronik transfer işlemleri bakımından ise ayrı ve daha düşük bir parasal sınır bulunmaktadır.

Ancak kuyumcunun yalnızca tutara bakması yeterli değildir. Kimlik tespiti gerektiren bir işlemde müşterinin yanı sıra, müşteri adına veya hesabına hareket eden kişinin kimliği ve işlemin gerçek faydalanıcısı da mevzuat çerçevesinde belirlenmelidir.

Ayrıca sürekli iş ilişkisi kurulması, işlem hakkında şüphe bulunması veya mevcut kimlik bilgilerinin doğruluğu konusunda tereddüt oluşması gibi durumlarda da ilgili yükümlülükler devreye girebilir.

İşlemleri bölerek sınırın altında kalmak yeterli değil…

Kuyumculuk sektöründe dikkat edilmesi gereken önemli konulardan biri birbiriyle bağlantılı işlemlerdir.

Örneğin müşterinin kısa aralıklarla yaptığı birden fazla işlem, ekonomik ve fiili koşullar itibarıyla birbiriyle bağlantılıysa işlemler ayrı ayrı değerlendirilmek yerine toplam tutar üzerinden dikkate alınabilir.

Bu nedenle yalnızca “tek işlem 185.000 TL’nin altında” yaklaşımı yeterli değildir. İşlemlerin müşterinin genel profili ve işlem geçmişiyle birlikte değerlendirilmesi gerekir.

Müşteri adına başka biri işlem yapıyorsa…

İşlemi gerçekleştiren kişi, kendi adına değil başka bir kişinin hesabına hareket ediyorsa bu durum ayrıca dikkate alınmalıdır.

5549 sayılı Kanun, kimlik tespiti gerektiren işlemlerde kendi adına ancak başkası hesabına hareket eden kişinin, kimin hesabına hareket ettiğini yükümlüye bildirmesini öngörmektedir.

Bu nedenle kuyumcu açısından yalnızca mağazaya gelen kişinin kim olduğunu bilmek yeterli olmayabilir. İşlemin kimin adına veya hesabına gerçekleştirildiği de belirlenmelidir.

Gerçek faydalanıcı kim?

Özellikle şirketler veya başkası adına gerçekleştirilen işlemlerde gerçek faydalanıcının tespiti önem taşır. Gerçek faydalanıcı, işlemin nihai olarak kimin hesabına gerçekleştirildiğinin veya işlemin kimin kontrolünde olduğunun belirlenmesi bakımından önem taşır. Tedbirler Yönetmeliği de yükümlülere gerçek faydalanıcının ortaya çıkarılması için gerekli tedbirleri alma sorumluluğu getirmektedir.

Bu nedenle yüksek tutarlı bir işlemde müşterinin işlemi kendi adına yapıp yapmadığının ve gerekli hallerde işlemden nihai olarak kimin faydalandığının değerlendirilmesi gerekir.

Şüpheli işlem için tutar sınırı var mı?

Hayır.

Şüpheli işlem bildirimi açısından belirlenmiş bir parasal eşik bulunmamaktadır. Bir işlemin suç geliri aklama veya terörün finansmanı bakımından şüpheli olduğuna dair bilgi, şüphe veya şüpheyi gerektirecek bir husus bulunması halinde işlem tutarından bağımsız olarak değerlendirme yapılmalıdır.

MASAK’ın 2025 yılında güncellediği sektörel rehberler arasında doğrudan “Kıymetli maden, taş veya mücevher alım satımı yapanlar ile bu işlemlere aracılık edenler” için hazırlanmış rehber de bulunmaktadır. Bu rehber, sektöre özgü riskleri ve şüphe göstergelerini ortaya koymaktadır. (Bu konudaki yazımıza buradan ulaşabilirsiniz)

Dolayısıyla kuyumcuların şüpheli işlem değerlendirmesinde yalnızca işlem tutarına değil, müşterinin profiline, işlemin niteliğine, işlem sıklığına, işlemin ekonomik veya hukuki amacına ve işlemler arasındaki bağlantılara bakması gerekir.

Şüpheli işlem bildirimi ne zaman yapılmalı?

Şüpheli işlem tespit edildiğinde bildirim gecikmeksizin ve mevzuatta öngörülen süre içerisinde MASAK’a yapılmalıdır. Şüpheli işlem bildirimleri MASAK Online sistemi üzerinden elektronik olarak gerçekleştirilmektedir.

Ayrıca yapılan şüpheli işlem bildiriminin müşteriye veya işlemle ilgili yetkisiz üçüncü kişilere açıklanması yasaktır. 5549 sayılı Kanun’un 4’üncü maddesi kapsamında bildirim bilgilerinin gizliliğine ilişkin özel bir yükümlülük bulunmaktadır. Bu nedenle müşteriye, “Sizin hakkınızda MASAK’a bildirim yapıyoruz” şeklinde bir açıklama yapılmamalıdır.

Kayıt ve belgeler ne kadar süre saklanmalı?

5549 sayılı Kanun’un 8’inci maddesi kapsamında, yükümlülüklere ve işlemlere ilişkin belgelerin mevzuatta belirtilen süre boyunca muhafaza edilmesi gerekir.

MASAK’ın güncel açıklamasına göre belgeler düzenlenme tarihinden, defter ve kayıtlar son kayıt tarihinden, kimlik tespitine ilişkin belgeler ise son işlem tarihinden itibaren sekiz yıl süreyle saklanmalıdır.

Bu nedenle müşteri kimlik bilgileri, işlem kayıtları ve ilgili belgelerin düzenli ve gerektiğinde kolayca erişilebilir bir sistemde tutulması önem taşır.

Kuyumcular için pratik uyum yaklaşımı…

Küçük veya büyük olması fark etmeksizin bir kuyumcu işletmesinde temel olarak şu süreçlerin oluşturulması faydalıdır:

Kimlik tespiti gerektiren işlemler için standart bir prosedür oluşturulması,
Birbiriyle bağlantılı işlemlerin takip edilmesi,
Müşteri adına işlem yapan kişilerin ayrıca değerlendirilmesi,
Gerekli durumlarda gerçek faydalanıcının belirlenmesi,
Şüpheli işlem göstergelerinin personel tarafından bilinmesi,
Şüpheli işlemlerin MASAK’a bildirim sürecinin yazılı hale getirilmesi,
Kimlik ve işlem kayıtlarının sekiz yıllık muhafaza süresine uygun şekilde saklanması.

Özellikle çalışan sayısı fazla olan kuyumcularda, bu süreçlerin yalnızca işletme sahibinin bilgisine bırakılmaması; satış ve kasa personelinin de temel MASAK yükümlülükleri konusunda bilgilendirilmesi önemlidir.

Sonuç olarak…

Kuyumcular açısından MASAK uyumu yalnızca yüksek tutarlı işlemlerde kimlik almakla sınırlı değildir. Müşterinin tanınması, bağlantılı işlemlerin değerlendirilmesi, başkası hesabına yapılan işlemlerin belirlenmesi, gerçek faydalanıcının tespiti, şüpheli işlemlerin bildirilmesi ve kayıtların mevzuata uygun şekilde saklanması birlikte ele alınmalıdır.

Özellikle 185.000 TL’lik kimlik tespit sınırının bir “kaçış noktası” olarak görülmemesi gerekir. İşlemin tutarı kadar, işlemlerin birbiriyle bağlantısı ve müşterinin işlem profili de değerlendirilmelidir.

MASAK’ın kıymetli maden, taş ve mücevher sektörü için yayımladığı güncel Şüpheli İşlem Bildirim Rehberi, kuyumcuların kendi iç prosedürlerini oluştururken başvurabileceği temel kaynaklardan biridir.

MASAK yükümlülükleri ve şüpheli işlem bildirimi hakkında daha detaylı bilgi almak için bizimle iletişime geçebilirsiniz.

Kuyumcular altın ithalat edebilir mi?, Kuyumcular için şüpheli işlem tipolojileri nelerdir?, Kuyumcular hangi faaliyetlerde bulunabilir?, Kuyumcular şüpheli işlemi nasıl bildirir?, merak ettiğiniz bu sorularla ile ilgili blogumuzda detaylı cevaplar bulabilirsiniz.